Mawag tu esplikanna University of La Sallete y nipappili da tu Hotel nga pinadyangan na estudyantes da.

Maziga ta futu y nessimu ta magana na natay yra nga estudyantes na University of La Sallete nga nesipo ta nipatuggi na pinakkatrugadda nga Bread and Breakfast Hotel ta Tuguegarao city.
Tangafulu nga babbagitolay nga nakkabaling tu kurso nga Nursing y nakaparatay ta tuggi ta magabi na umma na Disyembre 19. Minay yra nga maki test tu Board Examination ta Nursing ta nikommanna.
Maggafu ta appa nga dagung y nikarigattan na magana nga yaw nga estudyantes tape nu meddang yra tu makasta nga pattole nga kalanna lamang nawawwang.
Y mataki paga taw, nessimu y trahedya annam nga ggaw nage na Christmas. Nu singngannam na tadday tanittam, makasta ngana y nappagatawa ngana lamang y ara-ana tam ngam nessimangatda y kananassing nga pinapparatay da ta tuggi.
Y mariga paga, insigida nga kinigi na University of La Sallete nga ari da mapaliwakan ta nessimu nga trahedya. Nu nakkapasa y studyantes da, alawakadda y dayaw nga nagaffu ta responsibilidad anna diskarte da y makasta nga kinalawangan na examinees da. Ngam sangawe nga nakkaparatay yra, ari kaya mapaliwakan ta ginanwa tu marake nga nipappili da tu padyangang anna pakkatrugan na estudyantes da. Aru y makakkarasta anna mappo nga lodging house ta Tuguegarao, mawag tu i-esplikadda tu natta da pinili y Bread and Breakfast Hotel nga sigun kwani Mayor Delfin Ting- awang tu Mayor's Permit to Operate na.
Ngam yaw y mariga nga parte na pattolay, ari tam ammu y kassimangngattam ta inaggaw. Mawag tam y alawa nga diskresyon anna disposisyon ta kukwattam anna nonopan. Mawag tam y massikang nga pangurug ta Diyos ta ngaming nga kassimangnganna patoletam.

Disyembre mana, tiyumpu na Misa de gallo

Malaming y magabi, narugyang mana y innagaw nga dawn mass. Megafu yaw ta magabi nga umma na dies y sais na Disyembre adde ta Misa de Gallo ngana na Paskua na ke anna ni Kristo.
Aru y allarabbing nga babbagitolay anna mammaginganay na ume ta misa ari lamang makipepamallo ta Dios o nu maki Dios ta inalawa na nga gracia; aru tanira y ume tape nu masingadda lamang y ye da nga iddukan.
Makasta gapa y tiyempu nga makipassingang ta magabi nga Misa gare tu mazzibbo ngam awang kuruga tu istorbo tappangaya. Ibaya-bayag da gapa y pallakag ume ta Iglesia. Fuera lamang nu meda ummakang y yedduda nga ari paga na nat-toothbrush.
Manono ku taga sa abbing nga ume makimisa de Gallo; kellusso ku y danari maka kakkasiyong nga massikang ta bikoku nga mavuyu y simu anna ynango na. Azzaw paga danari y nakataddag nga kalanna lamang matomba gafu ta baddi lamang y katrug na onu nakenum tu binayarang.
Azzaw paga sanggaw y Pari nga makabibida ta sermon na ngam nekatrugang ngana y karwang nga makimisa.
Mabaling y misa, masingannam mu tu mas aru paga y ume makipila ta bakery na insi yra nga mallaku tu hot pandesal nga pangumma anne ta pila na ume makilawa tu Hostia ta komunyon.
Sinni paga y ari maka-kattam ta mapatu tu kafe nga baraku na naggafu ta kafiteran? Y kafe nga neddang tu kondensada nga gatto anne ta asukal anna creamer?
Yaw y mekagi nga typical nga Paskua ta kaibanagan taw ta probinsiya. Tadday lamang nga tiyempu ta tanga dagung ngem aru gapa y manonomu nga makasta nga nessimu ta pattolem nu ume yaw tiyempu.

Y ugal mana nga diskarte ni Rose Bud

Ta nabayag nga tiyempu nga nipawwawwang na, nanoli mana ta eksena y kontrobersiyal nga si Mary Ong alyas Rose Bud.
Yaw y Filipina Chinese tu egga y boyfriend na tu Police Official nga enna ni expose anna si Panfilo Lacson ta sindikato na Jueteng. Ta nibayag na kinaru na Senate Blue Ribbon hearing nga nagginna ta expose na ta illegal gambling operations, awang tu nessimmu maski lamang y nipalluttuwag na tadday nga mandu megafu ta nikagi nga Blue Ribbon hearing.
Ta napaleg anna mabayag nga hearings yra tu nigastu na kada tadday tanittam nga taxpayers, minay ta awang yaw nga Senate Blue Ribbon Hearings na nipafiestan lamang na media.
Sangawe, limutuwag mana y babai nga yaw tu makkigi tu ma-shoot to kill ngana lamang si Lacson nu ari na paga mappagafu ta gobyernu gafu ta warrant of arrest nga nidattag na korte ta nikavulu na ta Dacer-Corbito murder case nga yayya y kigidda tu Master Mind.
Ta nipallituwag na sangawe, ugal mana y puntu na nga kigin na tu kidta nga kunnari kaalistu mamalattug tu ari ordinaryu nga tolay- Senador paga.
Kakengang paga y bala nga pappalatug mu kwani Lacson duma paga y istorbu nga pagimbistiga paga taniko na awtoridad ngam awang gapa tu mala mu nga cash reward. Mapiya paga na umay ka na lamang ta slaughter hour anna mapparti ka tu bavi ta mapagang ka paga.

Northstar Mall, bagu nga payangayang na Minafang

Vinukatadda ngana y bagu Northstar Mall ta Alibagu ili nga Ilagan ta Huwebes (Nov 25).
Makasta gapa ta pamasingannat tam tu egga gapa y nabbagu ta kapitolyona probinsiya nga kigidda taga tu makalakatrug nga kabisera.
Siyempre aritam maiwasan danari minafang yra tu totolay nga umay mappasyar. Baka egga paga sangaw y umunag tari tu egga y kekkemmida tu lalung anna manu (aranni garayta galyera).
Manonoku tagga sa bagu gapa y Donya Cinema nga kigidta taga tu class nga sine ta Ilagan megafu ta malappo onu kutson y pagitubanganna (anne tari ta abbag nga kayu anna egga paga mangassig nga “surut”).
Makasta lamang ta nagaffuna y sine.
Nappasa y piga nga ragung.. nofu ngana y foam na pagitubang ta sine, ninanna allarabbing yra nga lallaki tu “palaman” na takkida ta unagna sapatu tape nu maggayngtu “sipa.”
Kitavvuyu ngana gapa y unagna gafu ta arida ngana lillimpyang y pappisaggang anna pangawetang.
Nappasa y piga tu dagung, tagga sa nabaling nga nga nak-kolehiyo; egga gapa y ollollu nga “fastfood chain” ta centro- y “Tasty-Hut”. Pamasinggannammu danari minafang yra tu magagal tu crew tapenu ma-order ta itubadda.
Y ari nga makasta, ari da tamma y seminar onu i-”brainstorm” y crew da tu kita-battagda nga magguyu.
Sangawe, lumakagka ta tagarugna fastfood nga nekegi, y itubang.. nu kunassi y pwestuna ta umma, kunnari gapa ta gabi. Aru ngana garay y limutwag nga pakkananang.. egga y Jolibee anna ChowKing ngana.
Manono ku gapa danari “vintage” yra nga snack house nga nanguli gapa tu interior na; kidtana “Superior” anna “San Antonio Hotel Burger House” nga kukwana magatawa nga Irene anna lakayna nga Guwapo nga si Pari Juancho Reniedo.
Dana ngana gapa y San Antonio Hotel nga tari lamangta nappasa nga Supertyphoon Juan nga limituwag y yerona. Kinigi ni Pari Juancho nga pangalakattrugang tagga ni Elpido Quirino y Hotel nagena nap-presidente.
Ta Tuguegarao City, makasta paga tagga y duwa nga mall nga nipataddagda ta centro (Bonifacio street) anna yary “Brickston” mall ngem marake ngana gapa y kassissinnana sangawe nga kitappatu anna madaping.
Mappasa y Northstar Mall, egga paga y tadday nga shopping center nga ipataddagda ta Ilagan- y Talavera Mart ta Baligatan.
Aru y mepay tu pangayangayang tawe ta probinsiya nga makasta lamang ta gafuna, ari ngana nakwang manguli tape nu egga ngana gape y “K” tam ta Ilagan tu mangikiddaw ta “Cityhood” nga kayatam nga alawatang.

Y pannakawawangna ulo anna lima na estatwa ni Sta. Maria

Kurugangna aru nga niporayna Dios y pakkawawangna ulo anna dua nga lima na imahen ni Patron Sta. Maria ta ili na Amulung y negaffuananna super typhoon Juan anna tropical depression Katring tapenu mamariga y Cagayan Valley.
Ngam y fustu, nawwawang weeno ari, makagitu aru ngana garay y tolay nga ari mangurug ta Dios.
Kagidtana magana ta ara-anana, mawagtu mapalu y abbing nu medyu mattagga ngana y uluna.
Messimmu danuwe pamalu tanittamna Dios y massissimattam tu pamariga nga umaynga kalamidad. Yayyatam manono y Dios nu egga ngana ittamta peligrosu nga partesna pattolayta. Nessimu lamang nga nawwawang y ulu anna lima na Patron nga minay y tyempu nga nealawatam y porayna Dios ta nippa dattagna bagyu.
Ngem ari gapa lamang pamariga y kaya ipassissim na Dios, kayana ipasingan y leksiyon nga nalatam ta nabbaling nga kalamidad. Kayana nga matuduattam y paki pattolayta wawwaragi, y pammakallotam anna luka nga futu nga mangiyawa nga ari nonoppan y sarili nga baggi.
Y ulu anna dua nga lima? Netolli ngana danari antique nga partes ni Birhen Sta. Maria ta nabaling nga aggaw naggafu nga narecover ta Metro Manila. Awang tu kinigi ni Police Senior Inspector Ramon Macarubbo na PNP Ammulung nu kunnasida nga nala danari nawawang nga Ivory nga Partes o y totolay nga nagafu na nakkoko.
Ngam nu egga bi y nike ayya na Dios ta nessimmu, ari nga yari nippatoli ta Ulu anna lima na Patron y negafuananna, nu y pinangulina tolay.

Pilipinas kay Ganda: Ugal nga pakipepepay lapa na tolay ni Pinoy

Makasta y irrevocable resignation nga iniwaya ta kagabi (Nov. 23) ni Tourism Undersecretary Vicente Romano megaffu ta ugal nga nipattalina ta slogan na turismo nga Wow Philippines. Pinasinganna y pengalawana ta marake nga pannonona tu taliyanna y tadday nga institusyon nga nikesingannatam ngana tu piga nga ragung.
“It takes two to Tango” mas makasta na kwang nu vulukanna paga yayya ni Tourism Secretary Alberto Lim nga manaw anna mallittu ta Malalam Bridge.
Ngam maski na-resign yayya, i-disallow na kwangna Commission on Audit y kadakal nga gastu nga ipineyangayna ta launching na ugal nga “Pilipinas kay Ganda” slogan.
Kinigina report tu nakagastu y nekagi nga Undersecretary tu maturu five million pesos ta nikakangna totolay yra nga bigtime ta five star hotel nga nikeyangayna nekegi nga launching.
Ammuna ngana nattolay y mekagi nga Wow Philippines maski allarabbing nga magiskwela ta elementarya onu maski danari masusu pagalamang. Masinga-singattam yaw ta aru nga posters, hotel anna videoke nga melalaku.
Talyanadda yaw megafu lamang garay tu “brainchild” yawe ni dati Tourism Secretary Richard Gordon ta administrasyon ni Gloria Macapagal Arroyo.
Maski y mekagi tu National Disaster Coordinating Council (NDCC) anna local government counterparts na yra ta gukag nga usa-usanna na gobyerno maski paga nagena y tiyempo ni GMA sinalyanatda tu National Disaster Risk Reduction and Management Council (NDRRMC). Kitarigga pammabba nga nonopang y bagu nagang na council megafuta yawe y kanayuntam magiggina anna ale alerang ta tiyempuna bagyu.
Figurannu y aru nga naimprenta nga stationaries anna nepintura nga karatula y matalyanang gafu ta kunnawe nga ugal nga pannono na Gobiyernu. Makasta na kwang nu ta pribado nga imprenta y mappaday danari bagu nga stationaries ta meddang gapa tu income y tanakwang nga totolay anne ta meyawa y printing jobs ta National Printing Office; tolay mana ta gobyernu y maddiskarte.
Yayyata ari tam nga umarayyu nga Filipinos gafu ta ugal nga pannono tamtu pefustu anna daralattam y maski makasta nga nepassimu na tanakwang nga tolay ta pakipepepaytam lapa y kukwatam nga diskarte.

Y Proteksiyon nga mawag tam ngamin

Naggafu nga nag-attend tu pa-seminar na PNP ta Tuguegarao megafu ta “Security and Safety among members of the Media.”
Aru ngana garay y nessimmu nga mekagi tu “assault” ta miyembros yra nga mattutura tu pabbomba da ta radyo anna diyaryu, pwera paga danari “hazard” yra ta working conditions. Kagidtta na nessimmu ta Maguindanao nga nikepatay na trenta y kwatro nga miyembros yra na media.
Aru y nekagi na Pulis yra tu sitwasyon anna diskarte tape nga umarayyuka anna pamilyam ta “potential assault.”
Pati y fustu ta panammi tu palattug anna diskarte ta pa-drive tape nu me arrayyum y baggim ta totolay yra nga maddagdag taniko.
Tanga booklet y binibbig na speaker tu “dos and donts for safety” anna nipabbidami paga y diskarte na “assassination and bombing attempt” ta pattolay yra na Media anna pamilyda ta kagidtta gapa nga kunnari ka-”bigtime” gapa na miyembros yra.
Ngem tari ta pabiribiridami anna pabbibbigda tu booklet napansinku tu awang ngana lamang tu nakanono mangipay ta ultimo nga “tip” para ta proteksiyon nga ari lamang miyembros na Media; pati ngana ta entero nga totolay- y pagagal anna pattiwala tam ta DIYOS.
Sonu ta tyempu nga aranni ngana y paptatem manonomu y pagagal ta DIYOS.
Inaggaw na kwang tappa lukag anna nage tam manaw ta balay nga kiddawattam y proteksiyon na DIYOS. Yari ngana y ultimo nga proteksiyon nga ari nga nepay ta booklet.
Arungana y nessimu na pattole, nassissimakku y nakkaya ta uttung anna nanavu ta gukag- ngem tariku nanono nga egga y DIYOS na me mangalawa taniko ta pattombam.

Poetic Flair na Ybanag

Sangawe ta nippattalungta ta mekagi nga 21st Century, aru ngana y nanguli nga diskarte ta patorolay na Ybanag ngam kidta na ari tam kuruga nonopan y pammagafu na pawwawang na kultura tam ta tumuntubag nga aggaw.
Manonoku paga tagga sa ambing nga pagalamang, tagga sa natay y kakayku. . . suminatangi y kako ku tu kagidta na mangaral tu tula ta biko na lungung. Ynna inistorya ta gafu y nipasiringangda magadde sa pabbodada nga magatawa. Ynna inistorya y nipattolayda da nga dua adde sa ziminakal y pamilyada. Ngam makatangi gapa y nabattang nga parte na istorya sa nekegi na tu makasiringang nganalamang yra ta langi na ara ana na nga nagollu nga natay.
Kunnari siko tagga y babbabarako ana lallakarakay ta nekegi nga tyempu. Egga y mekagi nga “Poetic flair.” Ta napassissimda tu zigana futu, makasta y nepakigida tu sentir na nonoda.
Mamegafu nina na punerarya y lingung anna ziminattal ta yglesia magadde ta sementeryu, aru y nessimmu tu seremonyas nga mekagi tam nga pangurug yra na Ybanag. Egga paga y kansiyongda nga pappanawna natay nageda isinallung ta pantion. Kansiyong nga kagidtta na ybiling da y natay ta Dios.
Manonoku danari lallakarakay anna babbabarako tu aga-agalangna Kakoku nga umay mapadasal. Dire-diretsu y ngaral da nga awang paga tu bibbigadda, maski Latin nga ngaral, ammuda y pakkigi.
Sangawe, duma ngana y tiyempu... aru ngana gapa y lumutwag nga ngaralta ta Ybanag nga mekagitu “slang” kagidtana “pa-pa” nu battag y tolay anna “dambel” (Dumb Bell) nu mekagi nga abul.
Baddi-baddi ngana mawwawang y nasingannatta nga pangurug anna pammatolay. Egalo-galo ka sangawe na allarabbing nu makatatangika ta natay tu ekegim gapa y napassa nga love life onu nessimu nga pangayangaya taniko na natay.
Aru y makkakarasta nga pangurug anna seremonyas nga kukukwattam nga mekagi nga pannonona na Ybanag, mawagtam tu mapreserba danari anne lamang ta tura anna libru mawag tam paga tu ipay danari yra taf Futu.

Love Life ni Noynoy tape nu aritam ngana iyavu y administrasyon na

Ne keggi  ni Communcations Secretary Ricky Carandang na ari kanu ngana pakealaman na Malacanang y lovelife na Presidente mamegaffu na kontrobersiya nga iwara wara na wagi  na nga si Kris Aquino. Yaw y megaffu ta relasyon nuwe tagga kwani Valenzuela Councilor Shalani Soledad adde ta jetsetter nga si Liz Uy.
Personal yawe na  pattolay na  singkwenta anyos  nga bagitolay nga si Presidente Noynoy kinigi ni Carandang ngem wayya na lapa nga pabbiri-biridanna tolay yra y issue.
Yatun gapa y simminalung ta nono ku nga y nu inammu kidta na awan tu sense na kegi-kigin na abbing nga wagi na Presidente ngem makasta gapa na diversionary issue y Love Lofe ni Noynoy tape nu ari tam mapansin y aru nga kapalpakanna administrasyonna mamegafu ta talli nga Luneta Hostage krisis magadde ta mattuntubag nga bagyu anna pagororang tawe ta Cagayan Valley.
Nu pansinannu, awang gapa tu niyawa tanittam nga ayuda na Malakanyang maski personal nga minay tawe si Noynoy. Ultimu si Vice President Jejomar Binay nga minay ta ili na Ilagan magadde ta Tumawini nga nangiyawa tu piga piga lamang nga supu tu relief goods. Aru paga y ari nga neddang kinigi danari tolay y nga minay ta caravan blitz na bise Presidente. Y mataki taw, awang tu nakanono nga i-declare na kwang y Isabela anna Cagayan tu calamity area tape nu meddang gapa tu espesyal nga rehabilitation budget y calamity areas tawe ta tumuntubag nga budget.
Kunnasi kari nga manono tam y calamity assistance nu maddagung gapa pabiridanna ultimu opisyal na Malakanyang y abnormal pangayangaya ni Noynoy.
Maski gapa yari nipagaffuna ta Japan nga awang lamang maski guminatang tu padafunna nga candy o nu chocholate ta aya ayakkanna nga babai .
He he magafu tari nga issue, ne-divert y focus nittam ta pangangaya ni Noynoy ta babai nga adde gapa tamma sangawe eh ari paga naka ummo nga fustu ta babbai maski kanayung nga me balita y Love Love na. Fusto gapa lamang nga pabbidan ni Kris y Love Love na wagi ta concerned gapa y buridik gafu ta mapansinna nga ari tu normal y paggu guyu ni Noynoy ta dagunna.